هر سرویسی که روی سرور شما به شبکه گوش میدهد، یک در ورودی است؛ و هر پورت باز که نمیدانید چرا باز است، یک در بینگهبان. دیتابیسی که به اشتباه روی همه رابطهای شبکه گوش میدهد، پنل مدیریتی فراموششده روی پورت 8080 یا یک Redis بدون رمز، نمونههای واقعی رخنههایی هستند که با یک دستور ساده قابل کشف بودند. ابزار ss (و نسخه قدیمیتر آن netstat) دقیقاً به این سوال پاسخ میدهند که چه کسی روی کدام پورت گوش میدهد، چه اتصالاتی برقرار است و کدام فرایند پشت هر کدام قرار دارد. در این مقاله کار با ss را از دستورات ساده تا فیلترهای پیشرفته یاد میگیرید، وضعیتهای TCP را تفسیر میکنید و یک روال برای بستن پورتهای غیرضروری به دست میآورید.
چرا شناخت پورتهای باز اولین قدم امنیت سرور است؟
سطح حمله (Attack Surface) هر سرور تقریباً برابر است با مجموع سرویسهایی که از اینترنت قابل دسترسیاند. وبسرور روی 80 و 443 و SSH روی 22 (یا پورتی سفارشی) معمولاً تنها چیزهایی هستند که باید از بیرون دیده شوند. هر چیز دیگری مانند MySQL روی 3306، Redis روی 6379، Memcached روی 11211، Elasticsearch روی 9200 یا پنلهایی مانند phpMyAdmin باید یا روی localhost محدود شوند یا پشت فایروال و VPN باشند. ابزارهای اسکن خودکار در اینترنت، هر آدرس IP جدید را ظرف چند دقیقه بررسی میکنند؛ بنابراین «کسی پیدا نمیکند» فرض درستی نیست.
ss در برابر netstat: کدام را استفاده کنیم؟
netstat بخشی از بسته net-tools است که سالهاست منسوخ اعلام شده و روی Ubuntu و AlmaLinux جدید بهصورت پیشفرض نصب نیست. ss (Socket Statistics) جایگزین رسمی آن در بسته iproute2 است، اطلاعات را مستقیماً از کرنل از طریق netlink میگیرد و روی سرورهایی با دهها هزار اتصال بسیار سریعتر از netstat است که فایلهای /proc/net را خطبهخط میخواند. خروجی و گزینههای آن هم بسیار مشابه است، پس مهاجرت دشواری ندارید. در ادامه تمرکز بر ss است و معادلهای netstat در یک جدول آمدهاند.
فهرست کردن پورتهای باز با ss
پرکاربردترین دستور، ترکیبی است که اغلب مدیران حفظ میکنند:
sudo ss -tulnp
# -t TCP -u UDP -l فقط سوکتهای در حال گوش دادن (LISTEN)
# -n نمایش عددی پورت و آدرس بهجای نام سرویس
# -p نام فرایند و PID (نیازمند root برای فرایندهای دیگران)
خواندن ستونهای خروجی
Netid State Recv-Q Send-Q Local Address:Port Peer Address:Port Process
tcp LISTEN 0 511 0.0.0.0:80 0.0.0.0:* users:(("nginx",pid=812,fd=6))
tcp LISTEN 0 151 127.0.0.1:3306 0.0.0.0:* users:(("mysqld",pid=640,fd=22))
tcp LISTEN 0 128 [::]:22 [::]:* users:(("sshd",pid=701,fd=4))
udp UNCONN 0 0 127.0.0.53%lo:53 0.0.0.0:* users:(("systemd-resolve",pid=520,fd=13))
ستون Local Address:Port مهمترین بخش است. آدرس 0.0.0.0 یعنی سرویس روی تمام رابطهای IPv4 گوش میدهد و از اینترنت قابل دسترسی است (مگر فایروال مانع شود). 127.0.0.1 یعنی فقط از خود سرور قابل اتصال است؛ وضعیت ایدهآل برای دیتابیس و کش. [::] معادل 0.0.0.0 برای IPv6 است و روی بسیاری از سیستمها اتصالات IPv4 را هم میپذیرد. ستون Send-Q در حالت LISTEN اندازه صف backlog را نشان میدهد (مثلاً 511 برای Nginx) و Recv-Q تعداد اتصالات منتظر accept است که اگر مدام به Send-Q برسد، نشانه این است که وبسرور به اتصالات ورودی نمیرسد.
معادلهای netstat برای کاربران قدیمی
| هدف | ss | netstat |
|---|---|---|
| پورتهای در حال گوش دادن با نام فرایند | ss -tulnp | netstat -tulnp |
| همه اتصالات TCP | ss -tan | netstat -tan |
| فقط اتصالات برقرار | ss -tn state established | netstat -tn | grep ESTABLISHED |
| آمار خلاصه پروتکلها | ss -s | netstat -s |
| جدول مسیریابی | ip route | netstat -rn |
| سوکتهای یونیکس (php-fpm، MySQL) | ss -xlp | netstat -xlp |
فیلتر کردن اتصالات: قدرت واقعی ss
ss یک زبان فیلتر داخلی دارد که نیاز به grep را از بین میبرد و روی سرورهای شلوغ بسیار سریعتر است. میتوانید بر اساس وضعیت، پورت مبدأ یا مقصد و آدرس فیلتر کنید:
ss -tn state established '( dport = :443 or sport = :443 )'
ss -tn state time-wait | wc -l
ss -tn dst 185.10.0.0/16
ss -tnp sport = :3306 # چه کسی به MySQL وصل است
ss -o state established '( sport = :22 )' # تایمر keepalive نشستهای SSH
شمارش اتصالات به تفکیک IP برای تشخیص حمله
در هنگام افزایش ناگهانی بار یا حملهای از نوع اشباع اتصال، مهمترین سوال این است که چند اتصال از هر آدرس وجود دارد. دستور زیر فهرست ده آدرس با بیشترین اتصال به پورت 443 را میدهد و اگر یک IP صدها اتصال باز داشته باشد، کاندیدای مسدودسازی در فایروال است:
ss -tn state established '( sport = :443 )' \
| awk 'NR>1 {split($4,a,":"); print a[length(a)-1]}' \
| sort | uniq -c | sort -rn | head
دقت کنید که پشت CDN یا Load Balancer، همه اتصالات از آدرسهای همان سرویس میآیند و این شمارش معنای کمتری دارد؛ در آن حالت باید لاگ وبسرور و هدر X-Forwarded-For را بررسی کنید.
تفسیر وضعیتهای TCP: چه زمانی نگران شویم؟
خروجی ss -tan ستون State را برای هر اتصال نشان میدهد. سه وضعیت بیشترین سوال را ایجاد میکنند:
- TIME_WAIT: اتصالی که سمت شما آن را بسته و کرنل طبق استاندارد تا حدود یک دقیقه آن را نگه میدارد تا بستههای دیررس را جذب کند. هزاران TIME_WAIT روی وبسرور یا پراکسی طبیعی است و حافظه ناچیزی میگیرد. تنها اگر پورتهای موقت (ephemeral) تمام میشوند، گزینه net.ipv4.tcp_tw_reuse را در نظر بگیرید؛ tcp_tw_recycle در کرنلهای جدید حذف شده است.
- CLOSE_WAIT: طرف مقابل اتصال را بسته اما برنامه شما هنوز close() را صدا نزده است. تعداد زیاد و فزاینده CLOSE_WAIT تقریباً همواره نشانه نشت اتصال (Connection Leak) در کد اپلیکیشن است، نه مشکل شبکه.
- SYN_RECV: اتصال نیمهباز که منتظر تکمیل دستدهی سهمرحلهای است. تعداد زیاد آن نشانه حمله SYN Flood یا مسیر شبکه معیوب است؛ فعال بودن net.ipv4.tcp_syncookies (پیشفرض روی توزیعهای سروری) اولین دفاع است.
Recv-Q و Send-Q در اتصالات برقرار
برای اتصالات ESTABLISHED، Recv-Q بایتهایی است که کرنل دریافت کرده ولی برنامه هنوز نخوانده و Send-Q بایتهایی که ارسال شده ولی تأیید (ACK) نشدهاند. Recv-Q بالا و پایدار یعنی اپلیکیشن کند است و به دادهها نمیرسد؛ Send-Q بالا یعنی مسیر شبکه یا طرف مقابل کند است. این دو عدد، سریعترین راه برای تشخیص این هستند که کندی از سرور شماست یا از شبکه.
روال بستن پورتهای غیرضروری
- با sudo ss -tulnp فهرست کامل بگیرید و برای هر ردیف با آدرس 0.0.0.0 یا [::] بپرسید: آیا این سرویس باید از اینترنت دیده شود؟
- سرویسهایی که فقط برای خود سرور هستند را به localhost محدود کنید: در MySQL گزینه bind-address = 127.0.0.1، در Redis دستور bind 127.0.0.1 در redis.conf، در php-fpm استفاده از سوکت یونیکس بهجای پورت 9000.
- سرویسهایی که اصلاً لازم نیستند را غیرفعال کنید: systemctl disable --now به همراه نام سرویس. نمونههای رایج: rpcbind، cups، avahi-daemon و پنلهای نصبشده برای تست.
- برای سرویسهایی که باید از بیرون در دسترس باشند اما فقط برای شما (مثلاً پنل مدیریت)، در فایروال فقط آدرس IP مبدأ مجاز را باز کنید یا دسترسی را از طریق SSH Tunnel یا VPN بدهید.
- سیاست پیشفرض فایروال را روی DROP برای ورودی بگذارید و فقط پورتهای لازم را باز کنید؛ با ufw یا nftables این کار چند خط است.
- از یک سیستم بیرونی، نتیجه را با nmap یا nc بررسی کنید تا مطمئن شوید آنچه ss نشان میدهد با آنچه اینترنت میبیند یکسان است.
nmap -sS -p- --min-rate 2000 203.0.113.10 # اسکن کامل پورتهای TCP از بیرون
nc -zv 203.0.113.10 3306 # بررسی یک پورت مشخص
این بررسی را پس از هر نصب نرمافزار جدید تکرار کنید، چون بسیاری از بستهها بهصورت پیشفرض روی همه رابطها گوش میدهند. اگر سرور شما بدون مدیر سیستم تماموقت نگهداری میشود، سرویس مدیریت سرور میتواند این ممیزی را بهصورت دورهای انجام دهد.
ابزارهای مکمل ss برای تحلیل شبکه
lsof -i :443 همان اطلاعات را از منظر فایلهای باز نشان میدهد و وقتی ss به دلیل محدودیت دسترسی نام فرایند را نمیدهد، مفید است. ss -s خلاصهای از تعداد سوکتها در هر وضعیت میدهد و برای نمودار کردن در مانیتورینگ مناسب است. ss -ti اطلاعات داخلی TCP هر اتصال مانند RTT، اندازه پنجره، الگوریتم کنترل ازدحام (cubic یا bbr) و تعداد ارسال مجدد (retrans) را نشان میدهد؛ اگر میخواهید بدانید چرا دانلود از سرور مجازی برای کاربر خاصی کند است، همین دستور پاسخ میدهد. برای تحلیل محتوای بستهها بهجای وضعیت اتصال، باید سراغ tcpdump بروید که موضوع مقالهای جداگانه است.
جمعبندی
شناسایی هر پورت باز روی سرور با sudo ss -tulnp شروع میشود و با پرسیدن «چرا این سرویس روی 0.0.0.0 است؟» ادامه پیدا میکند. ss با زبان فیلتر داخلیاش اتصالات را بر اساس وضعیت، پورت و آدرس جدا میکند و وضعیتهای TIME_WAIT، CLOSE_WAIT و SYN_RECV هر کدام داستان متفاوتی از سلامت سرور میگویند. پورتهای داخلی را به localhost محدود کنید، سرویسهای اضافی را خاموش کنید، فایروال را با سیاست پیشفرض بسته تنظیم کنید و نتیجه را از بیرون با nmap تأیید کنید.
سوالات متداول
چگونه بفهمم کدام فرایند یک پورت خاص را گرفته است؟
دستور sudo ss -tulnp 'sport = :8080' نام فرایند و PID آن را در ستون Process نشان میدهد. اگر ستون خالی بود، دستور را با sudo اجرا کنید چون بدون دسترسی root فقط فرایندهای خودتان دیده میشوند. lsof -i :8080 نیز همین اطلاعات را میدهد.
تفاوت 0.0.0.0 و 127.0.0.1 در خروجی ss چیست؟
0.0.0.0 یعنی سرویس روی همه آدرسهای IPv4 سرور گوش میدهد و از اینترنت قابل دسترسی است. 127.0.0.1 یعنی فقط از داخل همان سرور میتوان به آن وصل شد. دیتابیس، کش و سرویسهای داخلی باید همواره روی 127.0.0.1 یا سوکت یونیکس باشند.
آیا تعداد زیاد TIME_WAIT خطرناک است؟
معمولاً خیر. روی وبسرور یا پراکسی شلوغ، هزاران TIME_WAIT عادی است و هر کدام حدود یک دقیقه میمانند. تنها زمانی مشکلساز میشود که اتصالات خروجی سرور (مثلاً به دیتابیس روی سرور دیگر) پورتهای موقت را تمام کنند؛ در آن حالت tcp_tw_reuse و افزایش بازه ip_local_port_range کمک میکند.
netstat پیدا نمیشود؛ باید آن را نصب کنم؟
نیازی نیست. ss که بخشی از iproute2 است روی هر توزیع مدرن نصب است و همان کار را سریعتر انجام میدهد. اگر به اسکریپتهای قدیمی وابستهاید، بسته net-tools را میتوانید نصب کنید، اما برای کار جدید از ss استفاده کنید.
چرا ss پورتی را LISTEN نشان میدهد ولی از بیرون بسته است؟
یا فایروال سرور (ufw، nftables، firewalld) آن را مسدود کرده، یا فایروال ارائهدهنده و گروه امنیتی شبکه جلوی آن را گرفته، یا سرویس روی 127.0.0.1 گوش میدهد نه 0.0.0.0. ابتدا ستون Local Address را بررسی کنید و سپس قوانین فایروال را با nft list ruleset یا ufw status ببینید.